دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

190

تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )

هنوز پادشاه اسپانيا بود ( در سال 1519 م . به امپراتورى برگزيده شد ) در همين ايام و به همين نيت سفيرى را پيش شاه اعزام داشت . جوابيه شاه اسماعيل به اين نامه‌ها حفظ نشده ، ولى در تابستان سال 1523 م . نامه‌اى به خط لاتين به شارل پنجم فرستاد و در آن ضمن اظهار شگفتى از اينكه قدرتهاى مسيحى به‌جاى اتحاد عليه تركان ، با يكديگر ستيز مىكنند ، شارل را به حركت عليه دشمن مشتركشان تشويق و تحريك كرد « 1 » . پائولو جيووو در جلد دوم تاريخ خود به‌نام Historia sui Temporis كه در سال 1560 م . در پاريس منتشر ساخت ، نظر مشابهى را ارائه داده است . او معتقد است كه قدرتهاى مسيحى با دشمنىها و رقابتهايشان از درهم‌شكنى تركان عاجز آمدند در حالى كه هنوز در دشمنىهاى خود غرق هستند و تركان به چنان قدرتى دست‌يافته‌اند كه عنقريب جهان را هم فتح خواهند كرد . نامه اسماعيل قبل از مرگ او در سال 1524 م . بدست شارل پنجم نرسيد . جالب نظر اينكه خبر مرگ شاه اسماعيل و جلوس شاه طهماسپ هم به امپراتور تا فوريه 1529 م . نرسيد ، چون وى نامه‌اى خطاب به شاه اسماعيل ارسال داشت . اين نكته وضع وخيم وسايل ارتباطى بين ايران و غرب را در آن روزگار فرا مىنمايد كه نقشه‌ها و برنامه‌ريزيهاى چشمگيرى را بين قدرتهاى آن زمان غيرممكن مىساخت . سلطان سليمان قانونى در سال 1547 م . از شورش القاص ميرزا برادر شاه طهماسپ استفاده كرد و به شمال غرب ايران هجوم آورد و تبريز را اشغال كرد « 2 » . در اين زمان سياست فرانسه بر آن قرار گرفت كه با سلطان عثمانى روابط حسنه برقرار سازد و براى اينكه سلطان عثمانى را عليه امپراتور اسپانيا تحريك كند ، گابريل دولوتس ( Gabriel de Luetz ) ، بارون سينيور دوآرامون و الابرگ ، سفير فرانسه را به باب عالى فرستاد تا سلطان را در اين لشكركشى همراهى كند . دو نفر منشى فرانسوى هم به نامهاى ژاك گاسو ( Jacques Gassut ) و ژان شسنو ( Jean Chesneau ) را به همراه آنها گسيل داشت . هنگاميكه ايرانيان موقع هزيمت تمام اراضى را آتش زدند ، سلطان به دليل نداشتن امكانات مجبور به بازگشت شد و سپاهيان خود را پس كشيد . سپس قلعه وان را كه در اختيار ايرانيان بود ، محاصره كرد . توپخانه تركان قلعه را به توپ بستند ولى فايده‌اى نبخشيد تا اينكه بنا به اشاره دآرامون سر يكى از توپهاى خود را به طرف ديوار ديگر قلعه برگرداندند ؛ بدين

--> ( 1 ) - در مورد متن لاتينى آن نگاه كنيد به : Correspondenz des Kaisers Karl V ، چاپ ك . لنتس ، جلد 1 ( لايپزيك ، 1844 م . ) صص 3 - 52 كه به اشتباه تاريخ 924 ه ارائه شده است . فلسفى ، تاريخ روابط ، صص 4 - 163 ، ترجمه فارسى اين نامه را چاپ كرده كه شروع آن شوال 929 / 13 اوت - 10 سپتامبر 1523 آمده است . ( 2 ) - در اين مورد به فصل تاريخ دوره صفويان مقوله شاه طهماسپ رجوع كنيد .